ul. Paulińska 28, Kraków

10 czerwca, godz. 19.00

Czytanie sztuki Jolanty Fainstein mama ma szorstkie ręce

Sztuka finałowa I edycji konkursu o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza.

Reżyseria: Krzysiek Zygucki

Obsada:
Michał Badeński,
Magdalena Berus,
Michalina Jakubiak,
Piotr Korzeniak,
Charles Rabenda,
Paweł Stus

O sztuce

„mama ma szorstkie ręce” to opowieść o stanie psychicznym dzieci w obliczu najpoważniejszego konfliktu rodzicielskiego – rozwodu, mający miejsce w jednym z tysięcy bloków Polski lat 90-tych. Rozpad rodziny poznajemy z dwóch perspektyw tej samej osoby – jako małej Córeczki oraz Dorosłej Córki, co pozwala zobaczyć, jak głęboko ta trauma zakorzeniła się w bohaterce mimo upływu lat. Całość tworzy przejmujący, poetycki obraz tego, jak błędy zagubionych dorosłych trwale kształtują dorosłe życie ich dzieci”– mówi autorka.

Jolanta Fainstein – filolożka, doktorka nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa, dramatopisarka, poetka, tłumaczka. Pracuje w Instytucie Neofilologii Uniwersytetu Zielonogórskiego. Otrzymała wyróżnienie w Konkursie o Nagrodę Dramaturgiczną im. T. Różewicza za dramat „mama ma szorstkie ręce”, który jest aktualnie w przygotowaniu w projekcie Teatroteki WFDiF. Fragment dramatu „Balony” ukazał się z czasopiśmie literackim „Epea”, a całość została wydana nakładem Książnicy Podlaskiej w Białymstoku. Utwór dramatyczny „Dybuki” znalazł się w na longliście Nagrody Dramaturgicznej AURORA, zakwalifikował się ponadto do finału Konkursu Dramaturgicznego im. Łucjana Kościeleckiego o nagrodę Pióro Jaracza. Dramat „Zanim zjem babie lato” miał premierę w krakowskim Teatrze O.na, a „Opowieść Złotej Rybki” w Śląskim Teatrze Lalki i Aktora Ateneum w Katowicach.

Krzysiek Zygucki  (sam o sobie) Z zawodu prawnik. Z pasji do pieniędzy i do jedzenia kelner. Na życie filozof i rowerzysta. Dużo biega. Czasem pływa. Kiedy się zatrzymuje pije espresso. Ma skłonność do pretensjonalności, ale równocześnie słabe poczucie humoru.

Studiuje na V roku na wydziale Reżyserii i Dramaturgii AST w Krakowie. Ukończył prawo na UJ w Krakowie oraz filozofię na UP w Krakowie. Asystent Remigiusza Brzyka przy spektaklu CHŁOPI w Teatrze Ludowym w Krakowie oraz Michała Zadary przy spektaklu dyplomowym ORESTEIA w AST w Krakowie. Członek kolektywu Synergie i Pracowni Dramaturgicznej AST. Laureat nagród Debiut TR i WyspianKiss przyznanych podczas 13. Forum Młodej Reżyserii. Jest autorem scenariusza spektakli: PÓŁ ŻARCIEM PÓŁSERIO (teatr AST w Krakowie) i POZA ZERO CZYLI JAK POKOCHAŁEM BOMBĘ (Teatr Barakah w Krakowie) oraz dramaturgii w spektaklach ZAMKNIJ OCZY NEL (Teatru Stary w Krakowie) i WYSPA (Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie). Wyreżyserował dwa przedstawienia w teatrach repertuarowych: spektakl CHŁOPACY w Teatrze Śląskim w Katowicach i spektakl TRZASK PRASK w TR Warszawa. Jego prace były pokazywane na festiwalach: Boska Komedia w Krakowie, QueerFest w Poznaniu, Nové Komedie w Pradze oraz Klasyka Żywa. 

11 czerwca, godz. 19.00

Czytanie sztuki Michała Kordy Pray the gay away

Sztuka finałowa II edycji konkursu o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza.

Reżyseria: Michał Telega 

Obsada:
Monika Kufel,
Paweł Kiedrowski,
Michał Kościuk,
Mateusz Lisiecki,
Michał Nowicki,
Alex Spisak,
Zuzanna Woźniak 

O sztuce

Dramat inspirowany prawdziwymi świadectwami osób poddawanych tak zwanej terapii konwersyjnej. Główny bohater, Jan, wraca do doświadczenia przemocy psychicznej, religijnej i seksualnej, której został poddany w imię „leczenia” swojej homoseksualności.

„W Pray the gay away łączę dokumentalną precyzję z ironią, czarnym humorem i poetyckim językiem, tworząc wielogłosową opowieść o wstydzie, wierze, klasie społecznej i potrzebie akceptacji. To dramat o systemowej przemocy, ale też o desperackim pragnieniu miłości i godności” – mówi autor.

Michał Korda (sam o sobie) – pisarz, dramatopisarz, dramaturg, ghostwriter. Były sekretarz Polish Theatre Journal i były redaktor naczelny wydawnictwa NEWHOMERS.

Ukończył teatrologię na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie studiował również (lecz nie ukończył) filozofię. Prawa na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim także udało mu się nie ukończyć. Może się również pochwalić nieskończonymi praktykami u komornika, w ramach których strzelano do niego z nabitej solą broni. Rezydent kilku literackich rezydencji, nominowany do jednej nagrody. Nigdy niczego nie wygrał. Żyje z pisania, przede wszystkim dla innych, przede wszystkim mniej od niego piśmiennych, lecz bardziej od niego przede wszystkim popularnych. Pochodzi z Gostycyna.

Michał Telega – reżyser teatralny i dramaturg. Absolwent Wydziału Reżyserii Dramatu AST w Krakowie, wykładowca Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie, doktorant Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie. Jego spektakle były prezentowane i nagradzane na festiwalach w Polsce, m.in. na Boskiej Komedii i Festiwalu Sztuki Reżyserskiej „Interpretacje”, a także za granicą – w Moskwie, Pradze, Bratysławie i Bukareszcie. Twórca przedstawień „Po Burzy”, „Powrót Odysa”, „Marzyciele”, „Anioły w Ameryce, czyli demony w Polsce”, „Metamorfoza Narcyza” i „Ptaki krzyczą nieustannie”. Autor tekstów scenicznych i projektów dramaturgicznych, w tym „Aktorki, czyli przepraszam, że dotykam” oraz „Grupa warszawska”. Obecnie pracuje ze studentami Théâtre national de Strasbourg nad warsztatową wersją „Aniołów w Ameryce”.

BILETY: https://teatrbarakah.com/wydarzenia/swiatlo-na-tekst-3/ 

Serdecznie zapraszamy!

ul. Paulińska 28, Kraków

13 maja, 19:00

Czytanie reżyserowane sztuki Agnieszki Jelonek Norman Freeman

Sztuka znalazła się w finale III edycji konkursu o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza.

Reżyseria: Szymon Król

Obsada:
Julia Długosiewicz
Samuel Drobisz
Aleksandra Marcinkowska
Liliana Sajnok
Igor Tasarz

O sztuce:

Norman i Freeman są ze sobą w dziwnej, może przyjacielskiej, a może romantycznej relacji, do momentu, w którym Norman zdaje sobie sprawę się, że spotykanie się z Freemanem zaczyna go drogo kosztować. Norman próbuje zakończyć toksyczną znajomość, ale okazuje się, że to nie jest łatwe, jakby był uzależniony, jakby nie potrafił uwierzyć w możliwość życia bez Freemana. Freeman, pozornie niezależny, nie zamierza pozwolić Normanowi odejść. „Żeby przeżyć, musiałem zamieszkać po stronie depresji” usłyszałam od kogoś z chorobą afektywną dwubiegunową. Wyobrażałam sobie, co to właściwie znaczy. Jak może wyglądać relacja dwóch męskich „ja”, z których jeden w swoim szaleństwie jest aktywny, ryzykujący i działający (więc atrakcyjny), a drugi – depresyjny, nieszczęśliwy i wątpiący. Który zdominuje którego? Ostatecznie, nie potrzeba choroby psychicznej, żeby mieć w sobie nie tylko Normanów i Freemanów, ale także wiele innych postaci. Być całym chórem, często sprzecznych głosów, starać się wybierać te, które są dobre i ponosić porażki, szukać równowagi i ją tracić.

Agnieszka Jelonek

Agnieszka Jelonek – autorka opowiadań, scenarzystka i dziennikarka. Publikowała reportaże i wywiady, często dotyczące twórczości kobiet. Zajmuje się pisaniem seriali telewizyjnych. W 2015 roku za zbiór opowiadań Babidło otrzymała pierwszą nagrodę Konkursu Literackiego im. Henryka Berezy. Jej kolejne dwie powieści: Koniec świata, umyj okna, Trzeba być cicho oraz West Farragut Avenue otrzymały nominacje do Nagrody Literackiej Gdynia. W 2024 napisała dramat „Norman Freeman”, który znalazł się w finale Nagrody Dramaturgicznej im. Tadeusza Różewicza oraz Nagrody Dramaturgicznej Miasta Bydgoszczy, Aurora 2004. Posiada czarny pas w walce z nerwicą lękową. Lubi spędzać czas z synem i letnie dni po godzinie osiemnastej.

Szymon Król – gdańszczanin, rocznik 1996. Urbanista, absolwent Politechniki Gdańskiej. Od 2022 roku student dramaturgii na AST w Krakowie. Laureat II edycji Przeglądu Młodej Dramaturgii, Półfinalista Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej 2025, zwycięzca konkursu dramatopisarskiego „Alchemia Teatralna” organizowanego przez SOK w Świdnicy w 2025 roku, laureat Gdańskiego Stypendium Kulturalnego Fundusz Twórczy 2024.

Swoją praktykę artystyczną koncentruję wokół literatury i teatru. W pracy scenicznej poszukuję nowych, czystych form wyrazu, badam emocjonalną mądrość ludzkiego ciała, bazuję na intuicji, podświadomości i wyobraźni aktorskiej oraz improwizacjach ruchowych. W pracy z tekstem interesuje mnie poszerzanie granic języka i sprawdzanie jego możliwości. Marzę o wniesieniu swojego wkładu w literaturę fantasy – mówi reżyser.

14 maja, 19.00

Czytanie reżyserowane sztuki Zuzanny Bojdy Pozujcie tak, jakbyście zawsze były szczęśliwe

Sztuka znalazła się w pófinale IV edycji konkursu o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza.

Reżyseria: Magdalena Litwa

Obsada:
Filip Maryniak
Klaudia Nowak
Karol Pawluszek
Charles Rabenda
Michalina Zgaińska

O sztuce

Punktem wyjścia dla sztuki „Pozujcie tak, jakbyście zawsze były szczęśliwe” jest otwarcie trumny Jadwigi Andegaweńskiej w 1887 roku. Dwóch mężczyzn schodzi do katedry, jeden bada kości, drugi ma namalować jej portret. To pretekst, by zajrzeć głębiej. Sercem dramatu jest dziewczynka uwięziona w ciele kobiety króla – pulsująca pod Wawelem stłumionymi pragnieniami, nierozpoznaną własną tożsamością. Jadwiga istnieje tu w rozszczepieniu: jako marmurowy zimny posąg, który nauczył się rządzić, i jako Hedwiga – nastolatka, uwikłana w warstwy historii i oficjalnej narracji. Bohaterowie sztuki są zakorzenieni w historii, ale też w bardziej archetypicznych rolach: matka-trenerka, szekspirowski błazen, dwóch świadków szukających różnych prawd. Fakty biograficzne (jak zamiłowanie do horoskopów, posty, poród) stają się pretekstem do dopisywania scen, których nie ma w żadnym źródle. Ta sztuka to spekulacja, zabawa z historią, która zawsze należy do kogoś innego. Dramat szuka języka dla tego, co pulsuje między dokumentem a fantazją; przestrzeni, w której to, czego nie wiemy o Jadwidze, okazuje się równie znaczące jak to, co zostało zapisane.

Zuzanna Bojda

Zuzanna Bojda– dramaturżka, reżyserka, scenarzystka filmowa. Absolwentka reżyserii dramatu w Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie, słuchaczka Gender Studies w IBL PAN, uczestniczka Atelier Scenariuszowego. Autorka dramatów wystawianych w polskich teatrach, m.in. w Teatrze Dramatycznym w Warszawie, Teatrze Wybrzeże w Gdańsku, Teatrze Polskim w Bielsku-Białej. Laureatka Nagrody Publiczności i Nagrody Młodych na Festiwalu Dramaturgii Współczesnej, półfinalistka Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej, stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Rezydentka programu AiR Goyki 3 Art Inkubator. Jej teksty wyrastają z researchu, wielu rozmów, improwizacji, ale też z momentu, w którym jakiś temat, obraz albo pytanie nie daje spokoju. Interesuje ją to, jak opowiadanie kształtuje tożsamość, pamięć i relacje, również te z przyrodą jako czymś, co ma własny cykl i własną narrację. Miesza poetykę oniryczną z kontrastem, dokument z fantazją, cały czas w poszukiwaniu narzędzi do opowiadania .

Magdalena Litwa – studentka Wydziału Reżyserii i Dramaturgii Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie. Absolwentka Wydziału Aktorskiego PWSFTviT w Łodzi. Asystentka Luka Percevala przy spektaklu „Seks, hajs i głód. Kronika rodzinna według Emila Zoli” w Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie. Dramaturżka spektaklu „Schronisko które przestało istnieć” na podstawie powieści Sławka Gortycha (reż. Tadeusz Pyrczak) w Teatrze im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze oraz „sen nocy letniej ZOMBIE” Marka Zielińskiego, który zdobył główną nagrodę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na 15. Forum Młodej Reżyserii. Jej tekst „Zwei Frankfurter mit Senf und Brot, czyli dwadzieścia obrazów o odchodzeniu” został opublikowany w nr 3/2025 magazynu „Dialog”.

Więcej informacji: https://teatrbarakah.com/wydarzenia/swiatlo-na-tekst-2/

Nagrodę w wysokości 50 000 zł. przyznała kapituła konkursowa w składzie: Maja Kleczewska (przewodnicząca), Katarzyna Minkowska, Jacek Cieślak, Andrzej Chyra i Tomasz Man. Organizatorem Konkursu jest Teatr Miejski w Gliwicach. Konkurs ma na celu wsparcie autorów piszących dla teatru oraz promocję najbardziej wartościowych zjawisk zachodzących we współczesnej dramaturgii polskiej. Do tegorocznego finału, po dwóch etapach kwalifikacyjnych, weszły 4 utwory wybrane spośród 167 nadesłanych do sekretariatu konkursu. Dwa wyróżnienia, po 5 tys. złotych, przyznano Martynie Wawrzyniak za tekst „Chciałaś hrabiego to teraz rób na niego” oraz Tomaszowi J. Motyce za utwór „ Najcieplejsza zima naszego życia”.

Młodzi ludzie wydają się w świecie Teodorczyka nie mieć narzędzi, żeby te emocje kontrolować. Próbują więc przejąć kontrolę nad otoczeniem, stosują manipulację, szantaż emocjonalny, żeby z rozpaczy i bezradności odzyskać sprawczości, nieświadomie raniąc bliskich. Nic nie pomaga. Tekst Teodorczyka buduje realną samotność, brak wspierającego otoczenia szkoły, brak więzi z rówieśnikami, na naszych oczach nastolatka i jej matka osuwają się w chaos, który je pochłania. Życie bohaterki przestaje przypominać życie. Nie ma w nim radości, planów, przyjaciół, miłości, zabawy. Choroba odbiera wszystkie przywileje młodości. Kolejne sceny przenoszą nas na kolejne piętra gry, nowe strategie, role, zwycięstwa i porażki, jawne i ukryte reguły, nowe pozycje, przewagi, negocjacje, manipulacje. Nie wiemy, kto jest Mistrzem Gry. Czy to – jak chce Platon – „szaleństwo zsyłane przez bogów”, czy systemowe zaniedbanie, kto jest odpowiedzialny za pozostawienie dzieci i ich rodzin samych sobie, gdzie są bezpieczne narzędzia, które dojrzałe społeczeństwo obywatelskie powinno wypracować dla ochrony młodego pokolenia? Co im możemy zaoferować? Dlaczego nie potrafimy ich uratować? Dzięki Marcinowi Teodorczykowi zostajemy z fundamentalnymi pytaniami, które powinny niepokoić nas tak długo, dopóki nie znajdziemy odpowiedzi i rozwiązań. Zostajemy skonfrontowani z naszą bezradnością, a może z unikaniem patrzenia tam, gdzie patrzeć powinniśmy. Tam, gdzie jest ból, samotność i rozpacz, a pomoc nie przychodzi. –  napisała w laudacji Maja Kleczewska, przewodnicząca Kapituły Konkursu

Nie przez przypadek idea tej nagrody narodziła się w Gliwicach – przez dwadzieścia lat nasze miasto było domem tego wybitnego poety, który potrafił jednym zdaniem powiedzieć więcej niż niejeden pisarz tomem. Tutaj mieszkał, niedaleko teatru, w którym się znajdujemy, tutaj tworzył i formował się jako dramaturg. Bardzo się cieszę, że nasz konkurs swym znaczeniem wykracza poza Gliwice, wspiera polskich pisarzy mających odwagę podążać drogą Różewicza – ku teatrowi bogatemu w sensy i znaczenia, odważnemu i formalnie inspirującemu. Chcę żeby Gliwice było miastem inspirującym do twórczych działań, odpowiadającym na potrzeby nowych pokoleń odbiorców sztuki, tworzącym – dosłownie i w przenośni – przyjazne przestrzenie do artystycznych działań. Bo właśnie sztuka – nawet w czasach pośpiechu i nadmiaru bodźców – potrafi nas zatrzymać. I oby jak najczęściej nas zatrzymywała: zmuszała do namysłu, poruszała, czasem uwierała, ale zawsze – wzbogacała. A gdy trzeba, głośno protestowała przeciwko różnym aspektom rzeczywistości. Teatr nie po to powstał, żeby było grzecznie. W teatrze ma być ciekawie.– powiedziała Katarzyna Kuczyńska Budka, prezydent Gliwic.

Z przyjemnością informujemy, że laureatem IV edycji Konkursu o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza został Marcin Teodorczyk, nagrodzony za dramat Papier, Kamień, Nożyce. Relacje z pogranicza.

Decyzję podjęła Kapituła Konkursu w składzie: Maja Kleczewska – przewodnicząca, Katarzyna Minkowska, Jacek Cieślak, Andrzej Chyra oraz Tomasz Man.

Laudacja dla Marcina Teodorczyka

„Tymczasem my największe dobra zawdzięczamy szaleństwu, które co prawda bóg nam zsyłać raczy”

Takim mottem z Fajdrosa Platona opatrzył Marcin Teodorczyk swoją sztukę „Papier, kamień, nożyce”, czujemy się zatem bezpieczni, kiedy zaczynamy czytać i wyobrażać sobie zaproponowany przez autora przewrotny teatr – pole gry. Ale to pole nie jest wcale bezpieczne. Możemy wprawdzie grać w berka, ciuciubabkę, ruletkę, w Minecrafta, kulki albo zbijaka, poruszając się po znanych z dzieciństwa szlakach. Ale stawką w grze jest życie.
W Fajdrosie Sokrates używa metafory rydwanu ciągniętego przez dwa konie. Jeden symbolizuje szaleństwo, a drugi rozum. Rydwan to dusza.
Julia szesnastoletnia bohaterka jest rozdarta między szaleństwem a wolą życia, między depresją i próbami samobójczymi a pragnieniem zapanowania nad chorobą.
W świetle tego, co wiemy dziś o problemach psychiatrii dziecięcej autor ma odwagę stanąć oko w oko z chorobą psychiczną nastolatki. Z bezradnością rodziny i systemu. Pokazuje też, jak łatwo jest znaleźć się na krawędzi – wystarczy zestaw kilku czynników, zbiegów okoliczności: na przykład poczucie obcości w nielubianej szkole, trudności w nauce, odrzucenie przez jednego z rodziców – wydają się wystarczające, by młody człowiek przestał chcieć żyć. Ale nie chodzi o stawianie diagnoz, raczej o przyglądanie się emocjom, które spadają jak tsunami na bardzo młodą osobą. Jak sobie z nimi poradzić? Z gniewem, z rozpaczą, smutkiem, poczuciem winy, brakiem motywacji? Młodzi ludzie wydają się w świecie Teodorczyka nie mieć narzędzi, żeby te emocje kontrolować. Próbują więc przejąć kontrolę nad otoczeniem, stosują manipulację, szantaż emocjonalny, żeby z rozpaczy i bezradności odzyskać sprawczości, nieświadomie raniąc bliskich. Nic nie pomaga. Tekst Teodorczyka buduje realną samotność, brak wspierającego otoczenia szkoły, brak więzi z rówieśnikami, na naszych oczach nastolatka i jej matka osuwają się w chaos, który je pochłania. Życie bohaterki przestaje przypominać życie. Nie ma w nim radości, planów, przyjaciół, miłości, zabawy. Choroba odbiera wszystkie przywileje młodości.
Kolejne sceny przenoszą nas na kolejne piętra gry, nowe strategie, role, zwycięstwa i porażki, jawne i ukryte reguły, nowe pozycje, przewagi, negocjacje, manipulacje. Nie wiemy, kto jest Mistrzem Gry. Czy to – jak chce Platon – „szaleństwo zsyłane przez bogów”, czy systemowe zaniedbanie, kto jest odpowiedzialny za pozostawienie dzieci i ich rodzin samych sobie, gdzie są bezpieczne narzędzia, które dojrzałe społeczeństwo obywatelskie powinno wypracować dla ochrony młodego pokolenia? Co im możemy zaoferować? Dlaczego nie potrafimy ich uratować? Dzięki Marcinowi Teodorczykowi zostajemy z fundamentalnymi pytaniami, które powinny niepokoić nas tak długo, dopóki nie znajdziemy odpowiedzi i rozwiązań. Zostajemy skonfrontowani z naszą bezradnością, a może z unikaniem patrzenia tam, gdzie patrzeć powinniśmy. Tam, gdzie jest ból, samotność i rozpacz, a pomoc nie przychodzi.
Dzieci wysyłają nam dorosłym sygnał „Mayday”, bo tak jak Kapitan promu „Heweliusz” wiedzą, że potrzebują pomocy natychmiast. Ale pomoc nie nadchodzi.
Dziękuję Marcinowi Teodorczykowi za sztukę, która próbuje otworzyć nam oczy na nasze zaniechanie.

Maja Kleczewska – Przewodnicząca Kapituły

Serdecznie gratulujemy!

15 listopada 2025 r. w Teatrze Miejskim w Gliwicach odbędzie się uroczystość finałowa IV edycji Konkursu o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza. Na laureata czeka nagroda w wysokości 50 000zł.

Kapituła Nagrody wybrała do etapu finałowego cztery dramaty. Są to w kolejności alfabetycznej:

„A na mnie wyrosną truskawki” – Macieja Rabskiego – to rzecz o wojnie w Ukrainie, o Buczy, Donbasie, o bezradności wobec wojny toczącej się tuż obok, a jednocześnie wchodzącej w nas, wobec której nie możemy być obojętni. Jesteśmy jej świadkami. To doświadczenie bycia wobec tragedii, dotyka kondycji „bystender” tego, który patrzy

„Chciałaś hrabiego, to teraz rób na niego” – Martyny Wawrzyniak – autorka dramatu opowiada historię babci i wnuczki, lekkim, żywym językiem prowadzi nas do traumy z przeszłości i do konieczności rozliczenia jej. Ciekawe, jak krzywda wydobyta z pamięci pokoleniowej domaga się zadośćuczynienia.

„Najcieplejsza zima naszego życia” – Tomasza J. Motyki – zaskakujący dramat, napisany nieoczywistym językiem. Autor myli tropy – zabiera nas najpierw na dziwny poetycki niby-slam, a jednocześnie przeczuwamy grozę, która kryje się za formą rymu i żartu – niby-żartu – tak nam się chwilami wydaje. 

„Papier, kamień, nożyce. Relacja z pogranicza” – Marcina Teodorczyka – to znakomicie napisany tekst dotykający problemów psychicznych dzieci i młodzieży. Psychiatria dziecięca od lat jest w Polsce w kryzysie. Autor nie daje odpowiedzi, ale zabiera nas w podróż po labiryncie psychiki głównej bohaterki. Pokazuje bezradność wobec postępującej choroby.

Wyboru dokonała Kapituła pod przewodnictwem Mai Kleczewskiej, w której zasiadają Katarzyna Minkowska, Tomasz Man, Jacek Cieślak i Andrzej Chyra.

Uroczystość odbędzie się 15.11.2025 o godz. 19:00 na Scenie Kameralnej Teatru Miejskiego w Gliwicach.

Wstęp wolny.

Zapraszamy!

Dlaczego teatr?

Bo od początku mojej drogi zawodowej jestem aktorem i współtwórcą niezależnego teatru. Nie czekałem, aż ktoś da mi pracę – razem z przyjaciółmi jeszcze w szkole aktorskiej wymyśliliśmy siebie jako twórców. To nie był bunt przeciwko instytucjom, lecz intuicja, że rynek jest przesycony i że nie chcemy od początku uzależniać swojego losu od ich kaprysów. Dlatego stworzyliśmy własny teatr – Teatr Układ Formalny – i to doświadczenie definiuje całą moją twórczość. Teatr jako realne narzędzie zmiany.

Od początku zajmowały nas tematy trudne i niewygodne: śmierć, utrata, wojna, samotność, wykluczenie. Tworzyliśmy spektakle dla dzieci, młodzieży i dorosłych – zawsze nie po to, żeby prowokować, ale żeby zadawać pytania. Pytania, które zostają i otwierają dalszą rozmowę.

Teatr jest też miejscem, które pozwala mi łączyć wszystkie moje tożsamości – aktora, dramaturga, reżysera, scenografa. To medium totalne, w którym mogę rozwijać się we wszystkich kierunkach, nie zamykając się w jednej roli.

I wreszcie teatr to przestrzeń najuczciwszego spotkania. Na scenie nie da się udawać – albo widz czuje, albo wychodzi. To jedyne medium, w którym można powiedzieć prawdę tak bezpośrednio i tak boleśnie. Wymyślamy światy po to, żeby pokazać prawdę, której wprost nikt nie chce słuchać. W tym sensie teatr jest dla mnie najuczciwszą formą kłamstwa.

Dla kogo piszę?

Na początku pisałem instynktownie dla siebie – trochę nieśmiało, chowając teksty, bo zazwyczaj nikt nie mówi człowiekowi: „masz coś ciekawego do powiedzenia, powiedz to głośno”. Wokół mnie było mnóstwo osób piszących świetne rzeczy, więc moje próby wydawały się niepozorne. Ale potrzeba była silna, więc pisałem.

Moje początki dramaturgiczne były ściśle związane z Teatrem Układ Formalny, który stał się bezpiecznym miejscem eksperymentów. Pisałem teksty dla koleżanek i kolegów, wiedząc, że razem spróbujemy je zweryfikować i zobaczyć, jak działają na scenie.

Dziś piszę z myślą o tych, którzy w ciemności widowni nagle rozpoznają siebie w obcym losie. Dla tych, którzy czują, że nie są sami – że ich doświadczenia i emocje, nawet trudne, są zauważane i że można coś z nimi zrobić. Ale też dla tych, którzy nie przeżyli podobnych dramatów, a mimo to wpuszczają w siebie cudze historie i budują w sobie większą uważność na drugiego człowieka.

Czasem moje teksty są jak wiadro zimnej wody – mają obudzić. Nie po to jednak, by zdewastować czy zostawić odbiorcy w poczuciu beznadziei, ale by dać impuls: do refleksji, rozmowy, zmiany.

Piszę także dla siebie – to mój sposób na uporządkowanie emocji i myśli. Kiedy czuję, że jakaś historia mnie dotyka i nie daje spokoju, muszę ją opowiedzieć. To mój pierwszy katalizator: przekonanie, że ta historia powinna wybrzmieć i że jeśli jeszcze nikt jej nie opowiedział, może właśnie ja powinienem to zrobić. A czasem po prostu tworzę takie teksty, które sam chciałbym przeczytać albo zobaczyć na scenie.

O czym trzeba pisać?

Trzeba pisać o tym, co człowieka naprawdę gryzie – o tym, co nie daje spać i co rozsadza od środka. Dla mnie osobiście to są najczęściej tematy trudne: śmierć, utrata, wojna, samotność, wykluczenie. Nie wybieram ich z katalogu „ważnych problemów społecznych”. To raczej one wybierają mnie – wchodzą do głowy i nie chcą się wynieść, dopóki ich nie zapiszę.

Ale wierzę też, że w skali większej – w samym medium – dramat powinien podejmować sprawy fundamentalne, takie które dotyczą wszystkich: kryzysu wspólnoty, rozpadu więzi, bezradności wobec przemocy, genezy zła i odpowiedzialności – także tej obywatelskiej – a wreszcie miłości, która w tym wszystkim jeszcze się tli. Trzeba pisać o tym, co dotyka człowieka tu i teraz, bo teatr nie jest od ozdabiania świata, tylko od stawiania pytań, często trudnych.

„Trzeba” rozumiem więc podwójnie. Jako „muszę” – bo temat mnie nie opuszcza, dopóki nie spróbuję go opisać. I jako „powinno się” – bo wierzę, że teatr jest miejscem, gdzie te pytania trzeba stawiać publicznie, głośno, wobec drugiego człowieka.

O czym wolno milczeć?

W teatrze wolno milczeć o wszystkim – jeśli milczenie jest świadome i ma swoją wagę. Cisza może stać się najważniejszym narzędziem twórcy: momentem, w którym odbiorca sam dopowiada to, czego nie da się wyrazić słowami. Czasem jedno przemilczenie potrafi uderzyć mocniej niż setki zapisanych stron.

Nie wolno natomiast milczeć ze strachu czy wygody – o sprawach, które domagają się głosu. Wtedy milczenie staje się nie tyle wyborem, co zgodą na podtrzymywanie status quo.

Jako twórca nie uciekam od trudnych tematów, ale uczę się, że czasem najuczciwsze jest zatrzymanie się i nieprzekraczanie pewnych granic. Są doświadczenia tak intymne, że można je jedynie zaznaczyć i zostawić przestrzeń widzowi. Teatr nie jest spowiedzią, tylko spotkaniem – a spotkanie wymaga nie tylko słów, ale i ciszy.

Czy dramat jest tekstem użytkowym, czy pełnoprawnym gatunkiem literackim?

Dla mnie dramat jest paradoksem. Z jednej strony to tekst, który domaga się realizacji – prosi się o aktorów, przestrzeń, widzów. Z drugiej – zawsze staram się pisać tak, żeby był literaturą samą w sobie: żeby dawał się czytać, żeby miał rytm, obraz, język. Często czytam na głos to, co piszę. Jeśli tekst „siedzi w gębie”, jeśli brzmi i oddycha – to znaczy, że jest pełny, kompletny. To nie jest notatka do inscenizacji, tylko literatura, która sama się broni.

Widzę dramat jako literaturę w pełnym sensie, ale literaturę, która ma dodatkowy wymiar – żywy kontakt z ciałem aktora i z obecnością widza. Kiedy czytam dramaty Różewicza, Bernharda czy Masłowskiej, czuję, że one same w sobie są literackim doświadczeniem, a spektakl jest jednym z możliwych rozwinięć. Tak samo myślę o własnych tekstach: mają istnieć na papierze, ale mogą też stać się czymś zupełnie innym na scenie.

Dramat jest więc gatunkiem literackim, ale takim, który nieustannie wymyka się definicjom – bo żyje równocześnie na papierze, w ustach aktorów i aktorek oraz w wyobraźni widza. I może właśnie dlatego tak mnie wciąga.

Dlaczego teatr?

Tam się spotykamy. Tam słuchamy. Mówimy do kogoś – do Drugiego; to spotkanie, czyli teatr jest miejscem spotkania oraz wszystkim czego poza teatrem brak. W teatrze szuka się tego czego brak. Dlatego teatr – aby znaleźć to, czego nie ma. Ja osobiście poszukuję duchów. Teatr jest dla mnie rozmową z duchami. Nie mam ich na co dzień. Poszukuję ich w teatrze.

Dla kogo piszę?

Zaczynam od siebie. Jeśli będę zainteresowany tym co piszę i o czym, to wydobędę tego Drugiego dla kogo piszę. Zaczynam od siebie i idę do Ciebie. Pisząc. Nawiązuję kontakt.

O czym trzeba pisać?

Trzeba pisać, po prostu. O wszystkim. O tym co w środku i na zewnątrz. Ponieważ nie wiemy, kto tak naprawdę jest tutaj lub po tamtej stronie. Na początku nie wiemy nawet gdzie my sami jesteśmy. Pisząc odnajdujemy siebie. Piszemy, aby być jednocześnie tu i tam. Niech będzie zabawnie i smutno, szybko i wolno, niech będzie noc i dzień. Dlatego trzeba pisać.

O czym wolno milczeć?

Nie wolno milczeć! W ogóle – a zawłaszcza w teatrze. O wszystkim co ukryte lub niedopowiedziane należy napisać. Odważnie. Jeśli nie zostanie usłyszane, to należy powtarzać. Iść w zaparte.

Czy dramat jest tekstem użytkowym, czy pełnoprawnym gatunkiem literackim?

Dramat jest pełnoprawnym użytkowym gatunkiem literackim. Napisałem taką definicję, która łączy zawartą w pytaniu binarność. Zatem, dramat jest gatunkiem literackim, który pełnoprawnie można wykorzystać. Najczęściej w teatrze (ale nie tylko). Jest naczyniem i gliną jednocześnie, ramą i obrazem, dźwiękiem i ciszą, ruchem i zatrzymaniem, ziarnem i pustynią. Dlatego jest taki piękny. Dbajmy o niego.

Autorem pytań kwestionariusza jest Przemysław Pilarski.